امیدیه دیروز و فردای فقر، بیکاری و بیماری نفتی هفتکلی با مدیران ناکارآ و سفرهای بی حاصل استاندار وفاقی

محمدرضا چمن نژادیان// تاریخچه شکل‌گیری امیدیه با کشف نفت در این منطقه گره خورده است. قبل از کشف نفت، این منطقه عمدتا زیستگاه عشایر بود و تنها چند روستا در آن وجود داشت. با کشف نفت در میدان نفتی آغاجاری در سال ۱۲۷۹ خورشیدی (۱۹۰۱ میلادی)، این منطقه به سرعت برای شرکت‌ها و خدمات رسانی به کارکنان آنان توسعه یافت و به یکی از مهمترین مراکز صنعت نفت در ایران تبدیل شد.
شهر امیدیه بعد از اکتشاف نفت و گاز در سال ۱۲۷۹ خورشیدی آغاز به شکل‌گیری کرد و ابتداء به سی‌برنج معروف بوده‌است. این شهر دارای منابع و صنایع بسیاری از جمله نفت و گاز بوده و بیشتر دارای نفت تا گاز می باشد. اما اولین و بزرگترین شرکت پالایشگاه گاز خاورمیانه یعنی بیدبلند در شهرک صنعتی میانکوه امیدیه قرار دارد. همچنین در شهر میانکوه مرکز شرکت منطقه یک خطوط انتقال گاز با هزاران کیلومتر خط لوله قرار دارد. شهر امیدیه از نادر شهرهای مهم تولید نفتی،گازی و انتقال گاز کشور در استان خوزستان است. که سه شرکت بزرگ راهبردی مانند شرکت بهره برداری نفت و گاز آغاجاری، شرکت پالایش گاز بیدبلند و شرکت خطوط انتقال منطقه ی یک گاز کشور در میانکوه ی آن می باشند. امیدیه و میانکوه تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران با وجودی که حتی در تقسیمات کشوری بخش هم نبودند. به واسطه ی طراحی و استانداردهای ممتاز شهری که شرکت ملی نفت ایران و خارجی ها بخاطر اهتمامی که برای خدمات، بهداشت درمان و رفاه حال خود و کارکنان نفت، گاز و خانواده های آنان داشت. بدون اینکه یک واحد اداری دولتی رسمی حتی شهرداری و آموزش و پرورش مستقل داشته باشد. از زیر ساختهای مکفی متناسب با استانداردهای بالای زندگی خانوادگی و سارمانی برخوردار بود‌. به عنوان مثل امیدیه از خط ریل راه آهن، فرودگاه به عنوان مرکز پرواز بین مناطق نفتی جزایر خلیج فارس ، آبادان ، مسجد سلیمان و…‌ دارای تاکسی پرواز بود. جمعیت ساکن محدود شهری بیشتر متشکل از تعدادی از اقوام و عشایر عرب، فارس،ترک، لر و بختیاری و…بوده اند. به مرور بخاطر مهاجرت کارکنان این جمعیت به اتفاق سایر قومیت ها بیشتر شدند. اما امیدیه و میانکوه از استانداردهای بالای زیر ساختی زندگی مدرن شهری برخوردار بود. تنها میانکوه که واقعاً شهرک زیبایی میان کوه با جمعیت بسیار محدود شهری با سکونت کارکنان گازی در انواع منازل قرار داشت، دارای سه سینما، انواع زمین ورزشی فوتبال ، والیبال ، تنیس ، استخر و… حمام( کارگری و کارمندی مجزا ) درمانگاه ، فاضلاب ، پمپ بنزین، آتش نشانی ، بازار شیک متنوع منظم، منازل وسیع کارمندی و کارگری برخوردار از باغ و… پارک و شهر بازی، خیابانهای تمیز و جاده های استاندارد و… بود. امیدیه و میانکوه زیر مجموعه ی شهری آغاجاری و هیچ اداره و نهاد دولتی رسمی نداشتند. اما امیدیه وسیع تر دارای اهمیت بیشتری و از امکانات توسعه یافته تر و بهینه تر زیرساختی برخوردار بود‌. بیمارستان با خدمات پزشکی و درمانی کامل، انتقال خون، فاضلاب مدرن، تصفیه خانه پسمانده ها، دو فرودگاه ، راه آهن، سینما کارگری و کارمندی و انواع مهمانسرای و رستوران، بازار مدرن و بازارچه شیک متنوع با طبقه بندی صنوف ، انواع استخر، سالن و مراکز ورزشی ووو از جمله زیر ساختهای شهری بیشتر برای استفاده ی کارکنان و بعضاً شهروندان مستقر بودند. چنانچه به مرور با وجود توسعه جمعیت شهری در امیدیه و میانکوه هم اکنون کمتر آثاری از آن همه امکانات بصورت سالم و استاندارد وحود دارند. به عنوان مثال از حدود ۵ سینما شاید یکی آنهم برای ایام محدودی در امیدیه وجود داشته باشد، فاضلاب بهداشتی تخریب به نوعی وجود ندارد، تصفیه خانه پسماند محو، بیمارستان شرکتی به مراتب از کمترین های تخصصی وامکاناتی درمانی به نسبت گذشته و به لحاظ نیاز امروزی، انتقال خون تعطیل و… شلختگی محیطی و منازل ویران شده گاهاً به یغما رفته دیده می شوند. بنابراین با وجود تعلیل و تخریب زیر ساختهای شصت ساله ی قدیم تاکنون که از نگاه هیچ ناظر آگاه کارشناس، رسانه و شهروندی عادی پوشیده نیست. با وجود سفرهای مکرر استانداران و چندین سفر استاندار وفاقی کنونی متاسفانه هیچ اقدام توسعه محورانه ی زیر ساختی استاندارد برای ترانزیت جاده ای، سرمایه گذاری پایداری تولیدی، صنعتی، کشاورزی، خدماتی و .. حتی تاسیسات اشتغال‌زایی فراتر از کارخانجات و تاسیسات نفتی و گازی..‌. صورت نگرفته است. تا جایی که امروزه شهروندان امیدیه و جایزان از ناحیه ی آب شرب با وجود دو رودخانه ی مارون و زهره رنج می برند.طبق گفته ی یکی نیروهای مسئول انقلابی در دیدارعلی الظاهر سرزده ی اخیر استاندار وفاقی از روستای اسلام آباد جایزان بخاطر وضعیت وخیم آب با هدایت و تزریق تصنعی آنی آب به شبکه ایشان قانع به بازی رفع مشکل شدو رفت. ولی هفته بعد اهالی در نماز جمعه دست به اعتراض زدند. یا ایشان از جاده ای به بخش جایزان رفتند که بر ساس مستندات زنده و گفتاری اینجانب با مدیر عامل بومی وقت قرار بود با اعتبار ۲۶ تا ۳۰ میلیارد تومان شرکت بهره برداری نفت و گاز آغاجاری و ۲ ساله تمام شود‌. اما الان حدود ۲۰ ساله با ۱۰۰۰ میلیارد تومان و خسارات جانی، مالی و …شده است. ولی هنور علاوه بر عدم اتمام چند فاز دیگر با تنها تونل صدها برابر هزینه مانده است. جاده ی سرانجام به امیدیه همچنین حدود سه دهه با هزاران میلیارد و خسارات جانی و مالی و بدون اثربخشی محل تردد بی حاصل ورزیر، استانداران و مدیران دولتی و شرکت نفتی و گازی رها شده مانده است وووو
با این اوصاف امید به فردای میانکوه و امیدیه ای زنده و پویا جزء مهاجرت و ویرانی پسانفت و گاز نیست. زیرا امیدیه تا سالها پس از پیروزی انقلاب اسلامی در تقسیمات کشوری محله ای از محلات وابسته به بخش آغاجاری یا میدان جعفر محسوب می شد. و عنوان خاصی جزء مراکز و شرکتهای نفتی و‌گازی آغاجاری نداشت. در دفاع مقدس مرکز سپاه پاسداران در امیدیه بود اما بنام و مربوط به آغاجاری بود.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت  شهرستان امیدیه ۱۰۰۰۰۰ هزار نفر و هم اکنون بیشتر با توجه مهاجرتها و… می باشد.
امیدیه و میانکوه که تنها بخشی از سایر شهرستانهای همجوار و بهبهان تا ۱۳۷۵ بوده است. از سال ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۵ یک سری فعل و انفعالات سیاسی و اجتماعی در شهرستان رامهرمز و منطقه جایزان شروع شد‌. امیدیه با پیوستن دهستان پر پتانسیل مادی و معنوی جایزان و جولکی به شهرستان ارتقاء یافت. انتخابات دور پنجم مجلس شورای اسلامی با رقابت جدی کاندیدای جوان و فرزند جایزانی ( محمدرضا چمن نژادیان مدیر سابق آ و پ امیدیه و کاندیدای دوره ی ششم ائتلافی در حوزه ی ماهشهر و امیدیه و.‌‌..) و حمایت قاطع اهالی محترم منجر به اتفاقاتی استثنایی شد. رقابتی که برای استیفای جایگاه استحقاقی نتیجه ی سنتی و پیروز انتخابات شهرستان رامهرمز و رامشیر را به چالش و به مرحله ی دوم کشاندند. در مرحله ی دوم در تصمیمی فراتر از نگاه قومیتی و در ظل اجماع دمکراتیک اهالی باز توانستند،با ائتلاف کاندیدای جوان جایزانی و کاندیدای رامشیری رقیب نماینده ی سنتی پیروز قومی رامهرمزی انتخاباتی مرحله دوم با چالشی عمیق تر ابطال به میان دوره ای رفت. محروم شدن دو ساله ی رامهرمز و رامشیر از نماینده در مجلس شورای اسلامی فرصتی شد تا تلاش بزرگان کنشگر و سادات متنفذ منطقه با استقبال نماینده ی ماهشهر که فرزندی (مهندس کمال دانشیار و مساعدت برخی نمایندگان دیگر در مجلس ) از میانکوه و امیدیه بود،نتیجه بخش گردد. نهایتاً جایزان به عنوان بخش به امیدیه ملحق و شهرستان امیدیه رسمیت یافت. بخش جایزان که متشکل از شهر جایزان و دهستان جولکی بود. علاوه بر صدها چاه نفتی، ده ها کارخانجات و تاسیسات متنوع و راهبردی نفتی و گازی مانند کرنج، پارسی ، کلاستر و… که در محدوده ی جغرافیایی آن وجود دارد. دارای تنوع منابع طبیعی مثل رودخانه ی مارون، شبکه های مدرن کشاورزی، زمین های پر محصول کشاورزی ، بیشه ی زارهای پهناور سرسبز در سراسر حاشیه ی مارون می باشد. برخورداری از نیروهای انسانی تحصیلکرده و مستعد فعال فرهنگی، سیاسی مذهبی، اجتماعی و کارآفرین از ویژگی های دیگر جایزان و جولکی بوده و هست. اهالی جولکی کمی بیش از یک دهه باز خود بخش و آغاجاری را شهرستان نمودند. قابل تامل و تدبر است، که یک حرکت سیاسی انتخاباتی مشارکتی با اجماع شهروندان در سال ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۵ توانست چنین نتایجی را رقم بزند. امیدیه ی کنونی برای نجات از تشئتت آراء ، استقلال حوزه ی انتخابیه ی و نماینده ی مستقل نیاز به کپی بردارید وحدت بخش از چنین حرکتی سیاسی و اجتماعی دارد‌. شهرستان کنونی امیدیه در جنوب غربی ایران و خوزستان قرار دارد. این شهر که در دشت وسیع و حاصلخیز خوزستان قرار گرفته، از شمال به شهرستان رامهرمز و رامشیر از جنوب به شهرستان هندیجان و زیدون بهبهان، از شرق به شهرستان آغاجاری و بهمئی و از غرب به ماهشهر و هندیجان محدود می‌شود. این شهر با قرارگیری در مجاورت رودخانه مارون ( جراحی) و زهره با نزدیکی به خلیج فارس، از آب و هوای گرم و مرطوب برخوردار است. امیدیه به عنوان یکی از گرمترین شهرهای ایران و جهان شناخته می‌شود.
با این حال، وجود منابع غنی نفت و گاز، زمین‌های حاصلخیز و نیروی انسانی جوان، فرصت‌های زیادی را برای توسعه و پیشرفت این شهر فراهم می باشد. که تاکنون کوچکترین بهره بهینه برای توسعه ی متوازن و پایدار در امیدیه به معنای واقعی برداشته نشده است. امیدیه ی نفتی و گازی در صورت استقلال حوزه ی انتخابیه با نماینده ی مستقل، مدیریتهای شایسته سالار و آینده نگر با برنامه‌ریزی مناسب و استفاده بهینه از این پتانسیل‌ ها آینده‌ای روشن را بجای آینده ی مایوس کننده ی فعلی برای این شهرستان عقب نگهداشته شده می توان پیش بینی کرد.
فعالیت‌های صنعتی در منطقه باعث ایجاد برخی مشکلات زیست محیطی شده است که این موضوع می‌تواند بر جذابیت امیدیه برای زندگی و سرمایه‌گذاری تأثیر منفی بگذازد. امیدیه ی کنونی در مقایسه با شهرهای اطراف و کم برخوردار از مزایای نفت و گاز از نظر امکانات رفاهی و تفریحی در سطح پایین‌تری قرار دارد.
در طول هشت سال دفاع مقدس ، سپاه پاسداران امیدیه (آغاجاری) اقدام به سازماندهی و اعزام جوانان جان بر کف در قالب گردان های انشراح ، ابالفضل، سیدالشهدا و … نمود که همواره به عنوان نیروهای خط شکن و کارآزموده در عملیات مختلف انجام وظیفه نمودند. گواه این مدعا را می توان در تقدیم اولین شهید جنگ تحمیلی شهید ایرج دستیاری و سرداران شهید اسماعیل دقایقی ، کریم نساج ، قدرت الله علیدادی ، فرهاد حق پرست ، عزیز الماسی ، معصومی و بیش از ۶۰۰ شهید لاله گون و ۱۷۰ آزاده ی سرافرازو ۱۲۵۰ جانباز دلیر می باشند.
در کنار این موارد، حل مسئله محیط زیست نیز باید بخشی از برنامه توسعه صنعتی باشد. صنعت پایدار صنعتی است که بتواند همزمان تولید، اشتغال، رقابت‌پذیری و الزامات زیست‌ محیطی را مدیریت کند. با وجود آمار و درصد بیکاری بالا نیروی انسانی مستعد سرمایه‌ای است، که نباید نادیده گرفته شود.
پیشنهادات و اقدامات توسعه محورانه ی آینده نگر را با توجه پتانسیل‌ها و ظرفیتهای مادی و معنوی در شرح زیر می توان جستجو و عملیاتی نمودند
زیرا پشت هر کارخانه، خط تولید و پروژه صنعتی، نیروی انسانی قرار دارد. اگر سیاست صنعتی امیدیه صرفاً بر حفظ تجهیزات و سرمایه فیزیکی که هم اکنون بسیار فرسوده و برخی از رده خارج شده متمرکز باشد اما برای حفظ و ارتقای سرمایه انسانی و سرمایه گذاری مولد و پایدار برنامه‌ای نداشته باشد، بخش مهمی از ظرفیت تولیدی کشور در معرض فرسایش قرار می‌گیرد.
فردایی بهتر امیدیه ی با آینده ای قابل پیش بینی و مخروبه با این دست فرمان مسئولین و مدیران دست به دامن لابیگران خارج از منطقه چیزی بهتر از سایر مناطقی مثل هفتگل و آغاجاری نمی باشد.
زیرا توسعه آموزش‌های مهارتی، تربیت نیروی متخصص متناسب با نیاز صنایع، حمایت از اشتغال پایدار، سرمایه گذاری مولد، ارتقای بهره‌وری نیروی کار و ایجاد مسیر مشخص برای ورود نیروهای بومی متخصص به زنجیره صنعت نفت و گاز، باید بخشی از برنامه حمایت از صنایع باید باشد.
امیدیه باید از محل تولید به مقصد سرمایه‌گذاری تبدیل شود.نباید امیدیه صرفاً شهرستانی باشد که منابع و ظرفیت‌های آن برای تولید ثروت استفاده می‌شود.
بلکه باید محلی باشد که بخشی از این ثروت در آن به سرمایه مولد و توسعه ی صنایع پایین دستی تبدیل شود. از بسترهای سرمایه گذاری مولد و تولیدات صنایع پایینی دستی می توان به شهرک انرژی امیدیه با قدمت ۲۹ ساله و شرکت سیمان مارون جایران اشاره کرد، که با وجود گزارشات از مجوزهای لازم مقام عالی ملی و مستندات پیشرفته برای فعال سازی شهرک انرژی ۲۹ ساله ی امیدیه توسط فرماندار وقت به جناب موالی زاده استاندار محترم وفاقی از طریق تصاویر پروژکتوری در روز تودیع و معارفه ولی بیش از پیش بی تفاوت تعطیل و رها گردیده است. بخاطر گستردگی حوزه ی انتخابیه و عدم استقلال حوزه ی امیدیه ،عدم وحدت و انسجام اجتماعی اهالی و اقوام امیدیه حول منافع شهرستان، مطامع زیاده خواهان رانتخواری برخی پیمانکاران بومی و غیر بومی و ناشایسته سالاری ابن الوقتی لابیگرایانه ی تعدادی از مدیران ضعیف النفس دولتی و شرکتی در طول تاریخ به تجربه دیده می شود.
بدون توجه به داشته های تاریخی، پتانسیل نفت و گاز با نیروی انسانی مستعد بومی اکثر پروژه های زیر ساختی و توسعه ی پایدار این شهرستان یله و رها به فراموشی سپرده شده اند.
زیرا این تفاوت بسیار مهم مشهود است.اگر درآمد حاصل از نفت، گاز ، کشاورزی و سایر ظرفیت‌های شهرستان عمدتاً از امیدیه برای صنایع مادر و پایینی دستی خارج شود و تنها بخشی محدود از آن صرف هزینه‌های جاری یا پروژه‌های پراکنده شود، چرخه توسعه در این شهرستان هیچگاه فعال نخواهد شد.
اما اگر بخشی از این منابع به سمت زیرساخت، صنایع پایین‌دستی، زنجیره ارزش، فناوری، نیروی انسانی و زیرساخت‌های تولید هدایت شود، ثروت یک‌بار خلق‌شده می‌تواند بارها در اقتصاد شهرستان گردش کند. این همان نقطه‌ای است که درآمد را به توسعه تبدیل می‌کند.
امیدیه در میان شهرستانهای خوزستان یک شهرستان معمولی نیست؛ یکی از مهم‌ترین کانون‌های تولید، انرژی، صنعت و خلق ثروت استان و حتی ایران است اما استمرار این نقش نیازمند یک بازنگری جدی در رابطه میان خلق ثروت و بازگشت سرمایه برای توسعه زیر ساختی و صنایع مولد است.
مسئله اصلی این نیست که صنایع و شرکت‌های بزرگ در امیدیه چقدر درآمد دارند؛ مسئله این است که چه برنامه‌ای برای حفظ، تقویت و توسعه ظرفیت‌هایی شهرستان که این درآمد را ایجاد می‌کنند وجود دارد؟
امیدیه هم اکنون بخاطر اجحاف و بی عدالتی محروم و فاقد از یک نقشه راه مشخص توسعه و آینده نگرانه است. نقشه‌ای که در آن سهم صنایع بزرگ در توسعه زنجیره تأمین محلی، حمایت از صنایع پایین‌دستی، تربیت نیروی متخصص، توسعه زیرساخت و سرمایه‌گذاری مجدد در امیدیه را مشخص نماید.
شهرستان امیدیه اگر قرار است همچنان یکی از موتورهای خلق ثروت استان و کشور باقی بماند، باید از اقتصاد استخراج و خروج ارزش به سمت اقتصاد خلق، تکمیل زنجیره و بازتولید ارزش افزوده حرکت کند.
در غیر این صورت، ممکن است امیدیه با ظرفیت عظیم تولید ثروت آینده ای محتوم همانند سرنوشت شهرستانهای نفتی دیگر و وضعیت ویران کنونی آغاحاری ، هفتگل و … در آینده دچار گردد. و بخش قابل توجهی از فرصت توسعه‌ای ناشی از همین ثروت را که تا حال سوخته است. در اثر ظلم و بی تفاوتی مدیریتهای ناشایسته ی اجرایی سیاسی ، نفتی و گازی و متولیان غیر بومی ناشی از دخالت نمایندگان به ویژه بخاطر عدم استقلال حوزه ی انتخابیه و نماینده ی مستقل بیش از پیش دست بدهد.